Mekka en gematigdheid


Voor vele mensen in het Westen wordt de islaam meer en meer geassocieerd met geweld en terrorisme. Volgens een onderzoek uit 2007 dat door het PEW Forum is uitgevoerd, gelooft 45 % van de Amerikanen dat de islaam eerder geweld aanmoedigt dan andere godsdiensten, in 2005 was dat nog 36 %. Bijna eenderde van de respondenten gebruikte negatieve woorden als fanaticus, radicaal en terreur om hun indrukken van de islaam te beschrijven.

Bevordert de toenemende orthodoxie in de godsdienst geweld en onverdraagzaamheid? Ons onderzoek naar de hadj (bedevaart naar Mekka) laat zien dat deze stelling onjuist is. De hadj is een van de belangrijkste zuilen van de islaam en een bijzondere ervaring voor vele moslims.

Onze recente studie van Pakistaanse pelgrims toont aan dat het verrichten van de hadj tot grotere orthodoxie in godsdienst leidt, maar het tegelijkertijd ook het verlangen van de pelgrim naar vrede en tolerantie t.o.v. anderen verhoogt. En deze grotere mate van tolerantie is niet alleen t.o.v. mede-moslims, het breidt zich ook uit naar niet-moslims.

Deze bevindingen staven de ervaring van Malcom X, die drastisch zijn mening over de rassen veranderde na het verrichten van de hadj. In een brief geschreven tijdens de hadj, schreef hij: “Wij allen namen deel aan hetzelfde ritueel en toonden een geest van eenheid en broederschap waarvan mijn ervaringen in Amerika me ertoe hadden doen geloven dat dit ondenkbaar was tussen blank en zwart … Wat ik heb gezien en ervaren heeft me ertoe gedwongen om veel van mijn eerdere gedachtepatronen te herschikken.

De hadj is een inherent communaal en internationaal fenomeen waarbij meer dan 2 miljoen moslims vanuit de hele wereld zich voor verscheidene dagen in intens gebed en rituelen verzamelen. De pelgrims gaan om met mede-moslims van verschillende rassen en etnische groepen in een religieuze context. Bij de hadj bidden de mannen en vrouwen vaak naast elkaar, wat een volledig nieuwe ervaring is voor vele pelgrims.

Onze studie isoleert het effect van het verrichten van de hadj middels een methode die gebruikt wordt binnen de geneeskunde. Wanneer artsen een nieuw medicijn willen testen, geven ze het aan een willekeurig geselecteerde behandelgroep en vergelijken hun resultaten met die van een statistisch gelijkwaardige controlegroep. Terwijl sociale wetenschappers zelden de kans krijgen om deze methode te gebruiken, kunnen we dit doen door gebruik te maken van een willekeurig verdeelde loterij voor het toewijzen van hadj visa in Pakistan. We vergelijken de houding van 800 succesvolle kandidaten, de behandelingsgroep, met die van niet-succesvolle kandidaten. De resultaten zijn zeer onthullend.

De pelgrims zijn meer geneigd tot de orthodoxe uitvoering van de godsdienst, zelfs vijf tot acht maanden na de terugkeer van de hadj. Van alle pelgrims zal waarschijnlijk 16 % meer gaan bidden, 26 % gaat dit waarschijnlijk in de moskee doen, en meer dan het dubbele aantal zal waarschijnlijk niet-verplichte dagen vasten. Interessanter is echter dat de pelgrims minder waarschijnlijk geloven in en deelnemen aan lokale godsdienstige praktijken zoals het gebruik van amuletten.

Wat verrassend kan zijn voor sommigen is dat de hadj de pelgrims verdraagzamer maakt t.o.v. zowel mede-moslims als niet-moslims. De ervaring van diversiteit tijdens de hadj schijnt werkelijk van belang te zijn: pelgrims hebben een positievere mening over mensen uit andere moslimlanden en zullen eerder geloven dat de verschillende etnische Pakistaanse en sektarische moslimgroepen gelijk zijn en in harmonie kunnen leven. Ondanks het feit dat niet-moslims geen deel hebben aan de hadj-ervaring, breidt deze mening zich ook uit tot aanhangers van andere godsdiensten: pelgrims zullen waarschijnlijk 22 % meer verklaren dat mensen van verschillende religies hetzelfde zijn en 11 % denkt dat de godsdiensten in harmonie kunnen leven door het eens te worden over hun meningsverschillen.

Vergelijken we de bevindingen over tolerantie, dan hebben pelgrims een positievere mening over de capaciteiten van vrouwen, een grotere zorg voor hun levenskwaliteit en zullen zij het bijscholen van meisjes en vrouwen op de werkvloer ook eerder goedkeuren.

Pelgrims zullen ook minder waarschijnlijk het gebruik van geweld steunen en tonen geen bewijs van verhoogde vijandigheid jegens het Westen. Zij zullen waarschijnlijk tweemaal zo vaak verklaren dat de doelstellingen van Osama bin Laden onjuist zijn, eerder hun voorkeur uitspreken voor vrede tussen Pakistan en India en eerder verklaren dat het onjuist is om iemand fysiek te straffen als men de familie heeft onteerd. Pelgrims zijn ook gevoeliger voor misdaden tegen vrouwen.

Terwijl deze resultaten specifiek voor de hadj zijn, hebben ze toch een bredere impact.

Het effect van een ervaring zoals de hadj toont aan dat diepgewortelde ideeën zoals godsdienst en de mening over andere sociale groepen kunnen worden veranderd. Terwijl alle godsdiensten radicale of extremistische groepen kunnen hebben die de orthodoxe godsdienst bevorderen, gepaard met vijandigheid t.o.v. buitenstaanders, toont onze studie aan dat dit geen inherente eigenschap is voor de orthodoxe godsdienst.

De bevordering van tolerantie hoeft daarom niet gedefinieerd te worden als een direct verzet tegen de orthodoxe godsdienst. Er kunnen manieren zijn, zoals aangetoond met de hadj, om godsdienstige geloofsidealen te beïnvloeden ter bevordering van compromissen en wederzijds respect.

Er is ook een bredere lering te trekken uit de blootstelling aan een diversiteit van volkeren. Hoewel er geen gemeenschappelijke taal is, kan de interactie over de grenzen van de taal, sektes en geslachtslijnen heen bijdragen aan tolerantie, naar de mededeelnemers toe maar zelfs beduidend meer naar degenen die geen deel van de ervaring uitmaken.

Auteur: David Clingingsmith, Asim Ijaz Khwaja en Michael Kremer, International Herald Tribune
Bron: Mecca and moderation - International Herald Tribune
Vertaling: Dar al-Tarjama (www.daraltarjama.com)